De Salmvallei en de bronnen van de Ourthe.

Het land van de Salmvallei en de bronnen van de Ourthe, gelegen in het meest noordoostelijk
puntje van de provincie Luxemburg, beslaat het grondgebied van de gemeenten Vielsalm en
Gouvy.

Beide gemeenten bevinden zich in het hartje van de Hoge Ardennen op een gemiddelde hoogte van 450 meter. Het hoogste punt van deze regio is de Baraque de Fraiture met zijn 625 meter het derde hoogste punt van België. Dit hooggelegen gebied is erg in trek bij wintersporters. Het laagst gelegen punt van Vielsalm en Gouvy is Grand-Halleux op 300 meter hoogte.

Deze regio is een van de meest typische voor de Hoge Ardennen. Liefhebbers van natuurschoon worden er verwend met afwisselend diepe valleien, veenachtige plateaus, donkere bossen en heldere beekjes.

Het is ook een ideale uitvalsbasis voor toeristische uitstappen. In het noorden ligt de provincie
Luik met de waterval van Coo, het circuit van Spa-Francorchamps en de grotten van Remouchamps.De grens met het Groothertogdom Luxemburg (oosten) bevindt zich op 20 km van Vielsalm en slechts 5 km van Gouvy. In het zuiden liggen interessante centra zoals La Roche en Bastogne.

Verscholen in de kleine gezellige dorpskernen van Gouvy en Vielsalm ligt een rijk patrimonium aan kastelen, kerken, kapelletjes. Al deze pareltjes van plaatselijke cultuur, devotie en architectuur kunnen te voet ontdekt worden via de door de toeristische dienst uitgestippelde wandelwegen.

De regio, reeds bewoond in de vroegste tijden van onze geschiedenis, is bezaaid met overblijfselen die getuigen van dit rijk verleden. Het land van de Salm en de bronnen van de Ourthe is de bakermat van de Graven van Salm, één van de meest illustere families uit het feodale Europa. Hun graafschap strekte zich uit over 40 dorpen en gehuchten. Ze hadden niet minder dan 4 vazallen en konden hun onafhankelijkheid tot in de 11de eeuw handhaven.

In dit oude graafschap met zijn lappendeken van dorpen en gehuchtjes kan u nu nog de mooiste hoekjes ontdekken : weiden, boomgaarden, loof- en naaldbossen wisselen zich af tegen de flanken van de vallei. Talrijke beekjes voeden de oostelijke Ourthe en de Salm die haar naam aan deze vallei gaf.

De Salm wordt gevormd door de Glain en de Ronce. Deze twee waterlopen worden op hun beurt gevoed door pittoreske beekjes. De bronnen van de Salm bevinden zich in de Hoge Ardennen, niet ver van die van de Ourthe op het grondgebied van de gemeente Beho, vlakbij de grens met het Groothertogdom Luxemburg. Na een parcours van ca. 20 vloeit de Salm km te Trois-Ponts samen met de Amblève. Reeds in de tijd van het leenstelstel werd de Glain, stroomafwaarts van Salm-Château, omgedoopt in Salm. De oevers van deze wispelturige maar lieflijke rivier waren ideale vestigingsplaatsen voor de bevolking. Nu nog ligt de vallei bezaaid met kleine dorpskernen en gehuchten.

Wandelaars kunnen genieten van wegeltjes die de loop van grillige beekjes volgen door afwisselend landelijke gebieden en bossen. Hier en daar wordt de stilte verstoord door het gekraak van takjes onder de hoeven van een ree ...
In de dorpskern liggen de boerderijen en huizen -vaak nog met dikke muren, opgetrokken in "schiste" (leisteen) of "arkose" (zandsteen) en met dak met grote onregelmatige afgeronde leistenen "cherbins" genoemd - gegroepeerd rond de kerk. Deze kerken en kapellen vertellen hun eigen verhaal en getuigen van de volksdevotie. De oude boerderijen vertonen nog het originele bouwpatroon met het woongedeelte en de stallen naast elkaar. Op die manier kon men zijn meest waardevolle bezit, het vee, beter beschermen en profiteerde men mee van de warmte die de dieren uitstralen. Schuur, hooizolder en schaapskooi liggen meestal op de rand van het erf.

Dwalend door de dorpskernen zal het u zeker niet ontgaan dat de inwoners van Gouvy de gewoonte hebben hun huizen wit te kalken, terwijl men in Vielsalm de natuursteen onbedekt laat.

Vergeet vooral niet naar de grillige rotsformaties te kijken. De samenstelling van sommige van deze rotsen is uniek in de wereld : hier wordt de zogenaamde "coticule" of wetsteen gedolven.

Ook de plantenwereld verdient de aandacht van de wandelaar : varens, majestueuze bomen die allemaal een rol in de plaatselijke legendes spelen, zeldzame bloemen, paddestoelen in alle vormen en kleuren en heerlijke bosvruchten.

In Gouvy wordt elk jaar tijdens het 2de weekend van augustus de framboos in de schijnwerpers geplaatst. In Vielsalm vormt de bosbes het middelpunt van een groots feest dat afgesloten wordt met een prachtige internationale folkloristische stoet. En niet alleen op 21 juli, de dag van de feesten, maar ook op de andere dagen kan u in Vielsalm genieten van een likeurtje of eau de vie van bosbessen. De dag voor de bosbessenfeesten, nl. op 20 juli, wordt Vielsalm in bezit genomen door de "Macralles" (heksen) die er dan hun sabbat houden.

Als u een landkaart raadpleegt ziet u dat de Salmvallei en het land van de bronnen van de Ourthe een Luxemburgse enclave vormen in de provincie Luik. Dankzij dit "isolement" heeft de regio zijn authentieke karakter kunnen bewaren. Als bij wonder ontsnapte men hier aan de verwoestende gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. Buurgemeenten St-Vith in het oosten, Bastogne en Houffalize in het zuiden ondergingen een gruwelijk lot tijdens de "Slag van de Ardennen". De regio ligt dan ook bezaaid met oorlogsmonumenten.

De gemeente Vielsalm heeft 7000 inwoners verspreid over 23 dorpen. Het grondgebied beslaat 14.000 ha waarvan 8.200 bebost zijn. Het beschermd natuurgebied "Grande Fagne du Plateau des Tailles" strekt zich uit over 200 ha. Van west naar oost is de gemeente 30 km breed. Het bospatrimonium van Vielsalm valt onder te verdelen in 2 categorieën : het privédomein voornamelijk bestaand uit naaldbomen met als voornaamste soort de gewone spar, en het bosbestand voor de houtnijverheid dat meer variatie biedt. Deze variatie is te danken aan de zgn. methode van Turner die sinds 1930 aan de bosbeheerders werd opgelegd. Door deze methode werden geleidelijk meer varianten aangeplant en werden jonge aanplantingen tussen oude bossen aangelegd. Hier treft men naast de gewone spar ook loofbomen, vooral beuken, dennensoorten uit de Vosgezen en een Amerikaanse dennensoort "Douglas" aan. Het natuurgebied van het "Grand Bois" is een prachtig voorbeeld van deze gevarieerde bossen. Ais resultaat van dit minutieuze bosbeheer, waarbij de kennis van de voorouders gecombineerd wordt met moderne technieken, beschikt Vielsalm over een productief, stabiel en evenwichtig bosgebied waar het bovendien aangenaam is om te verblijven. Deze gevarieerde bossen vormen de ideale leefomstandigheden voor een grote verscheidenheid aan wild.

De gemeente Gouvy telt 4500 inwoners en groepeert 23 dorpen en gehuchten. In een van deze dorpen, Beho, ontspringt de oostelijke Ourthe. Gouvy is rijk aan waardevolle natuurgebieden met unieke vogelpopulaties. 12 locaties, gegroepeerd in 4 erkende reservaten met een totale oppervlakte van 50 ha, zijn beschermd. Dit project kadert in een natuurbeschermingsprogramma "Gigogne Noire" (Zwarte Ooievaar) dat als doel heeft waardevolle gebieden te beschermen met in het bijzonder die gebieden die als pleister- (voedsel)plaats voor deze vogelsoort dienen. De Zwarte Ooievaar werd, na meer dan een eeuw afwezigheid, in de jaren '80 weer in de Ardennen opgemerkt. In Gouvy kan u deze plekjes natuur op eigen houtje of onder deskundige begeleiding verkennen.